Sáng kiến kinh nghiệm - Đề tài Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong dạy học giải toán cho học sinh lớp 5

Sáng kiến kinh nghiệm - Đề tài Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong dạy học giải toán cho học sinh lớp 5

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ ĐOẠN THẲNG”

TRONG DẠY HỌC GIẢI TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 5.

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

 Môn Toán là một môn học trọng tâm góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo con người toàn diện ở các bậc học. Đặc biệt, bậc học tiểu học là bậc học nền tảng cho việc hình thành và phát triển nhân cách con người trong sự nghiệp giáo dục của đất nước.

 Ở mỗi lớp, môn Toán có vị trí, yêu cầu, nhiệm vụ khác nhau. Đặc biệt ở giai đoạn cuối bậc tiểu học, môn Toán có nhiệm vụ tạo cho học sinh cơ sở để tiếp tục lên bậc trung học, vừa chuẩn bị kiến thức, kĩ năng cần thiết để các em bước vào cuộc sống lao động. Do đó ở giai đoạn này, việc dạy và học môn Toán vừa phải quan tâm đến việc hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung học tập, vừa phải đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống để học sinh dễ dàng thích nghi hơn khi vào đời.

 Toán lớp 5 củng cố kĩ năng giải toán với các bài toán hợp ( có lời văn ) có đến 3, 4 bước. Cụ thể các dạng toán: “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó”, toán chuyển động đều. Việc dạy học sinh giải tốt các loại toán trên là một vấn đề đang đề cập tới. Vì ngoài việc củng cố kĩ năng thực hiện các phép số học cần phải củng cố kĩ năng tiến hành các bước giải thông qua việc tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng. Ngoài ra, thông qua quá trình tóm tắt và giải các loại toán này còn rèn luyện cho học sinh khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ nói và viết. Bởi lẽ khi tham gia các loại toán này học sinh phải huy động toàn bộ tri thức, kĩ năng, phương pháp về giải toán tiểu học gắn với cuộc sống thực tiễn. Khi học sinh giải được các loại toán điển hình thì đó là một hoạt động trí tuệ hết sức khó khăn và phức tạp.

 Việc hình thành cho học sinh kĩ năng giải toán bằng phương pháp số học còn khó khăn hơn kĩ năng tính vì những loại toán này là loại toán kết hợp nhiều khái niệm, nhiều quan hệ toán học, đòi hỏi học sinh phải độc lập suy nghĩ. Cũng thông qua giải toán mà học sinh nắm được một số khái niệm về toán học.

 Qua thực tế giảng dạy cho HS lớp 5, có khoảng 25% - 30% học sinh chưa thành thạo về giải toán có lời văn .

 Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong giải toán sẽ giúp học sinh nhớ lâu, bổ sumg những hiểu biết để nắm được các kiến thức trừu tượng , học sinh hứng thú học tập.

 Chính vì những lí do trên nên tôi mạnh dạn chọn đề tài “Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong việc giải toán cho học sinh lớp 5”.

 

doc 14 trang Người đăng hang30 Ngày đăng 13/01/2021 Lượt xem 263Lượt tải 0 Download
Bạn đang xem tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm - Đề tài Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong dạy học giải toán cho học sinh lớp 5", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ ĐOẠN THẲNG”
TRONG DẠY HỌC GIẢI TOÁN CHO HỌC SINH LỚP 5.
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
 Môn Toán là một môn học trọng tâm góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo con người toàn diện ở các bậc học. Đặc biệt, bậc học tiểu học là bậc học nền tảng cho việc hình thành và phát triển nhân cách con người trong sự nghiệp giáo dục của đất nước.
 Ở mỗi lớp, môn Toán có vị trí, yêu cầu, nhiệm vụ khác nhau. Đặc biệt ở giai đoạn cuối bậc tiểu học, môn Toán có nhiệm vụ tạo cho học sinh cơ sở để tiếp tục lên bậc trung học, vừa chuẩn bị kiến thức, kĩ năng cần thiết để các em bước vào cuộc sống lao động. Do đó ở giai đoạn này, việc dạy và học môn Toán vừa phải quan tâm đến việc hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung học tập, vừa phải đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống để học sinh dễ dàng thích nghi hơn khi vào đời.
 Toán lớp 5 củng cố kĩ năng giải toán với các bài toán hợp ( có lời văn ) có đến 3, 4 bước. Cụ thể các dạng toán: “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó”, toán chuyển động đều. Việc dạy học sinh giải tốt các loại toán trên là một vấn đề đang đề cập tới. Vì ngoài việc củng cố kĩ năng thực hiện các phép số học cần phải củng cố kĩ năng tiến hành các bước giải thông qua việc tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng. Ngoài ra, thông qua quá trình tóm tắt và giải các loại toán này còn rèn luyện cho học sinh khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ nói và viết. Bởi lẽ khi tham gia các loại toán này học sinh phải huy động toàn bộ tri thức, kĩ năng, phương pháp về giải toán tiểu học gắn với cuộc sống thực tiễn. Khi học sinh giải được các loại toán điển hình thì đó là một hoạt động trí tuệ hết sức khó khăn và phức tạp.
 Việc hình thành cho học sinh kĩ năng giải toán bằng phương pháp số học còn khó khăn hơn kĩ năng tính vì những loại toán này là loại toán kết hợp nhiều khái niệm, nhiều quan hệ toán học, đòi hỏi học sinh phải độc lập suy nghĩ. Cũng thông qua giải toán mà học sinh nắm được một số khái niệm về toán học. 
 Qua thực tế giảng dạy cho HS lớp 5, có khoảng 25% - 30% học sinh chưa thành thạo về giải toán có lời văn .
 Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong giải toán sẽ giúp học sinh nhớ lâu, bổ sumg những hiểu biết để nắm được các kiến thức trừu tượng , học sinh hứng thú học tập.
 Chính vì những lí do trên nên tôi mạnh dạn chọn đề tài “Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong việc giải toán cho học sinh lớp 5”.
II. THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
 1. Thuận lợi
 - Sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong giải toán có lời văn sẽ giúp học sinh tích lũy được những hình tượng cụ thể, quan sát để tạo chỗ dựa cho quá trình trừu tượng hóa trong dạy học toán ở tiểu học.
 - Giúp học sinh thoát khỏi sơ đồ cụ thề của bài tập.
 - Giúp học sinh có khả năng phân tích tổng hợp, trừu tượng hóa, cụ thể hóa.
 - Giáo viên tạo cơ hội để học sinh tự phát hiện, tự giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức và phát huy năng lực cá nhân. Giáo viên không nói nhiều, không làm thay cho học sinh mà là người tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh và hướng dẫn các em tìm tòi, khám phá ra kiến thức qua các hình thức học tập cá nhân, học theo nhóm.
 - Khi hướng dẫn học sinh giải toán có lời văn bằng sơ đồ đoạn thẳng sẽ rèn cho học sinh kĩ năng tính toán, nâng cao dần khả năng suy nghĩ độc lập và phát biểu ý kiến của mình trước đám đông.
 - Giáo viên vận dụng phương pháp dạy học mới đã tạo ra sự cân đối giữa các hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.
 2. Khó khăn
 - Dùng một đoạn thẳng nào đó để thay thế cho một số chưa biết và trên sơ đồ các số bằng nhau phải được biểu diễn bằng các đoạn thẳng bằng nhau nên giáo viên cần lưu ý giúp học sinh tóm tắt bằng sơ đồ cho chính xác và tìm được cách giải thích hợp. 
 - Trí nhớ của các em chưa thoát khỏi tư duy cụ thể nên còn ngại khó khi gặp các bài toán phức tạp. Từ đó dẫn đến kết quả học tập của các em chưa cao.
 - Một số học sinh gia đình còn khó khăn nên chưa quan tâm đúng mức đến việc học của con em mình dẫn đến kết quả học tập còn thấp.
 - Một số học sinh chưa ý thức việc học của mình.
 3. Số liệu thống kê ( Đầu năm học)
 Vào đầu năm học, học sinh gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình giải toán có lời văn, chất lượng được thống kê như sau:
NĂM HỌC : 2008-2009 ( trước khi thực hiện các biện pháp)
T.số
HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
32
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
5
15.6
10
31.2
10
31.2
7
22
 NĂM HỌC : 2009-2010 ( Sau khi thực hiện biện pháp)
T.số
HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
30
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
7
23,3
10
33,3
7
23,3
6
20,1
NĂM HỌC : 2010- 2011
T.số
HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
34
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
8
23,5
12
35,3
10
29,4
4
11,8
 * Nhận xét: Qua số liệu thống kê cho thấy vào đầu năm học số học sinh đạt loại giỏi rất ít, số học sinh đạt trung bình và yếu khá cao. Điều đó cho biết học sinh chưa nắm vững về cách giải toán có lời văn.
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
 1. Cơ sở lí luận
 Toán học có tính trừu tượng, khái quát nhưng đối tượng của toán học lại mang tính chất thực tiễn. Mạch kiến thức cũng được sắp xếp nâng dần từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, phù hợp với nhận thức của học sinh tiểu học. Các bài toán ở dạng toán “Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó” , toán chuyển động đều là những bài toán biết mối quan hệ số và hình. Tổ chức các hoạt động thực hành có nội dung gắn liền với thực tế đời sống để học sinh nhận thấy ứng dụng của toán học trong thực tiễn.
 Tổ chức học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng toán học để giải quyết những vấn đề trong thực tế và vận dụng những kiến thức, kĩ năng đó vào các môn học khác cùng với việc cập nhật thực tế hóa các dạng toán “Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó”, toán chuyển động đều giúp học sinh biết cách giải quyết vần đề thường gặp trong cuộc sống hằng ngày. Các vấn đề này được nêu dưới dạng các bài toán khác nhau hết sức phong phú và đa dạng. Do vậy, việc giải các bài toán này là học sinh huy động toàn bộ kiến thức, kĩ năng và phương pháp mà học sinh đã được học ở tiểu học 
 2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
 Nội dung dạy học giải toán có lời văn bằng sơ đồ đoạn thẳng được sắp xếp hợp lí, đan xen phù hợp với quá trình học tập của học sinh ở các mạch số học, hình học, đại lượng và đo đại lượng . Nội dung được xây dựng theo định hướng chủ yếu giúp học sinh rèn luyện phương pháp giải toán ( phân tích đề toán , tìm cách giải quyết vấn đề ( bài toán) và trình bày bài giải); giúp học sinh có khả năng diễn đạt( nói và viết) khi muốn nêu “ tình huống” trong bài toán , trình bày được “ cách giải” bài toán , biết viết “câu lời giải” và “phép tính giải”. 
 Khi hướng dẫn học sinh giải toán “Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó, toán chuyển động đều bằng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng thì ngay từ đầu phần tóm tắt bài toán giáo viên nên kết hợp với câu hỏi để hướng dẫn học sinh, từ đó các bài toán sau học sinh có thể tự mình tóm tắt bài toán. Đồng thời khi tóm tắt bài toán xong nên cho học sinh nhìn vào sơ đồ nêu lại đề toán. Học sinh đọc được đề toán qua sơ đồ chính xác là các em đã hiểu được đề toán.
 v Tổ chức dạy học giải toán cho học sinh
 Điều chủ yếu của dạy học toán ở tiểu học là giúp học sinh tự tìm hiểu được mối quan hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm trong điều kiện bài toán mà thiết lập được các phép tính số học tương ứng, phù hợp.
 Để tiến hành được điều đó, ta cần xác định ba mức độ sau đây:
Mức độ thứ nhất: Hoạt động chuẩn bị cho việc giải toán
Mức độ thứ hai: Hoạt động làm quen với việc giải toán.
Mức độ thứ ba: Hoạt động hình thành kĩ năng giải toán
a) Hoạt động chuẩn bị cho việc giải toán 
 Việc giải bài toán thực chất là giải hệ thống các bài toán đơn. Do đó việc học kĩ các bài toán đơn chính là công việc chuẩn bị có ý nghĩa cho việc học giải bài toán hợp.
 b) Hoạt động làm quen với giải toán.
 Hoạt động này thường được tiến hành theo 4 bước:
Tìm hiểu nội dung bài toán.
Tìm cách giải bài toán.
Thực hiện cách giải bài toán.
Kiểm tra cách giải bài toán.
 * Tìm hiểu nội dung bài toán
 Việc tìm hiểu nội dung bài toán (đề toán) thường thông qua việc đọc bài toán (dù bài toán cho dưới dạng lời văn hoàn chỉnh hoặc bằng dạng tóm tắt (sơ đồ). Học sinh cần phải đọc kĩ, hiểu rõ đề toán cho biết gì, cho biết điều kiện gì, bài toán hỏi cái gì? Nếu trong bài toán có thuật ngữ nào mà học sinh chưa hiểu rõ, giáo viên cần hướng dẫn để hoc sinh hiểu được nội dung và ý nghĩa của từ đó trong bài toán đang làm, chẳng hạn từ “tiết kiệm”, “năng suất”, “sản lượng”
 * Tìm tòi cách giải bài toán
 Hoạt động tìm tòi cách giải bài toán gắn liền với việc phân tích các dữ kiện, điều kiện và câu hỏi của bài toán nhằm xác lập mối quan hệ giữa chúng và tìm được các phép tính số học thích hợp. Hoạt động này thường xuyên xảy ra như sau:
Minh họa bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng.
Lập kế hoạch giải toán nhằm xác định trình tự giải quyết, thực hiện các phép tính số học. Có hai hình thức thể hiện: đi từ câu hỏi bài toán đến các số liệu, hoặc đi từ số liệu đến câu hỏi bài toán. 
 * Thực hiện cách giải bài toán
 Hoạt động này bao gồm việc thực hiện các phép tính đã nêu trong kế hoạch giải bài toán và trình bày bài giải, học sinh có thể trình bày từng phép tính riêng biệt, trình bày dưới dạng biểu thức gồm vài phép tính 
 * Kiểm tra cách giải bài toán.
- Việc kiểm tra này nhằm phân tích cách giải đúng hay sai, sai ở chỗ nào để sửa chữa, sau đó nếu cách giải đúng thì ghi đáp số. Có các hình thức thể hiện sau đây:
Thiết lập tương ứng các phép tính giữa các số tìm được trong quá trình giải với các số đã cho.
Tạo ra bài toán ngược với các bài toán đã cho rồi giải bài toán ngược đó.
Giải các bài tập bằng cách khác.
Xét tính hợp lý của đáp số.
c) Hoạt động hình thành và rèn kĩ năng giải toán.
Hình thành năng lực khái quát hóa và kĩ năng giải toán, rèn luyện năng lực sáng tạo trong việc học tập có thể tiến hành một vài phép giải sau:
Giải các bài toán nâng dần mức độ phức tạp trong mối quan hệ giữa số đã cho và số phải tìm, hoặc điều kiện của bài toán. 
Giải bài toán có nhiều cách giải khác nhau.
Tiếp xúc các bài toán thiếu và thừa dữ kiện hoặc điều kiện của bài toán.
Giải các bài toán trong đó phải xét tới nhiều khả năng xảy ra để chọn được khả năng thỏa mãn điều kiện của bài toán .
Lập và biến đổi bài toán. Hoạt động này có thể được tiến hành dưới những hình thức sau đây:
 + Đặt câu hỏi cho bài toán mới chỉ biết số liệu hoặc điều kiện.
 + Đặt đi ... nào? 
 - Tìm số lớn như thế nào?
 Bài giải được trình bày như sau:
 Theo sơ đồ, hiệu số phần bằng nhau là: 5 – 3 = 2 (phần)
 Số bé là: 192 : 2 x 3 = 288 
 Số lớn là: 288 + 192 = 480
 Đáp số: 288 và 480
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN HỌC SINH VẼ SƠ ĐỒ HỌC SINH THỰC HÀNH GIẢI TOÁN 
Hướng dẫn học sinh rút ra các bước giải cho loại toán này như sau ( đây chính là nội dung cần ghi nhớ ):
 Bước 1: Tìm tổng ( hiệu ) số phần bằng nhau.
 Bước 2: Tìm giá trị một phần bằng cách lấy tổng ( hiệu ) của hai số chia cho tổng ( hiệu ) số phần bằng nhau.
 Bước 3: Tìm số bé.
 Bước 4: Tìm số lớn.
 Tóm lại: Đối với học sinh lớp 5, để giải được loại toán này các em cần nhận dạng được bài toán. Phải chỉ ra “tổng”, “hiệu”, “tỉ”, hiểu được ý nghĩa của tỉ số, chỉ ra được hai số cần tìm. Từ đó vận dụng công thức giải một cách linh hoạt, sáng tạo. 
@ Dạng toán chuyển động đều: Hai bài toán về chuyển động đều ( của hai vật chuyển động hay của hai động tử ) 
 Dạng 1: Chuyển động ngược chiều gặp nhau, khởi hành cùng một lúc.
 Bài toán 1: Quãng đường A B dài 180 km. Một ô tô đi từ A đến B với vận tốc 54 km/giờ, cùng lúc đó một xe máy đi từ B đến A với vận tốc 36 km/giờ. Hỏi từ lúc bắt đầu đi, sau mấy giờ ô tô gặp xe máy?
Giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ biểu thị hai xe đi ngược chiều nhau trên quãng đường 180 km.
ô tô	xe máy
A	180 km	B
Học sinh quan sát sơ đồ trả lời câu hỏi:
 - Quãng đường AB dài bao nhiêu km? ( 180 km)
 - Ô tô đi từ đâu đến đâu? ( từ A đến B )
 - Xe máy đi từ đâu đến đâu? ( từ B đến A )
 Theo bài toán thì đoạn đường AB có hai xe đi ngược chiều nhau. Học sinh nêu vận tốc của hai xe ( vận tốc ô tô là 54 km/giờ; vận tốc xe máy là 36 km/giờ ).
 - Tìm thời gian hai xe gặp nhau.
 Hướng dẫn giải:
 Sau mỗi giờ, cả ô tô và xe máy đi được quãng đường là:
 54 + 36 = 90 ( km )
 Thời gian để ô tô gặp xe máy là:
 180 : 9 = 2 (giờ)
 Đáp số: 2 giờ
 Dạng 2: Chuyển động cùng chiều gặp nhau, khởi hành cùng một lúc.
 Bài toán 2: Một người đi xe đạp từ B đến C với vận tốc 12 km/giờ, cùng lúc đó một người đi xe máy từ A cách B là 48 km với vận tốc 36 km/ giờ và đuổi theo xe đạp. Hỏi kể từ lúc bắt đầu đi, sau mấy giờ xe máy đuổi kịp xe đạp ?
 Hướng dẫn vẽ sơ đồ:
 Trên quãng đường AC, xe máy đi từ A đến B, xe đạp bắt đầu đi từ B, A cách B 48 km.
 Xe máy Xe đạp
A B C
 48 km
 Học sinh nhìn vào sơ đồ tìm cách giải:
 - Người đi xe đạp đi từ đâu đến đâu với vận tốc bao nhiêu?( từ B đến C, vận tốc 12 km )
 - Cùng thời gian đó trên quãng đường AC có mấy xe cùng chuyển động? Chuyển động cùng chiều hay ngược chiều? ( cùng chiều )
 - Khoảng cách ban đầu giữa hai xe là bao nhiêu? ( 48 km )
 Hướng dẫn giải:
 Sau mỗi giờ, xe máy gần xe đạp là:
 36 – 12 = 24 ( km )
 Thời gian để xe máy đuổi kịp xe đạp là:
 48 : 24 = 2 ( giờ )
 Đáp số: 2 giờ
 Đối với dạng toán này chúng ta cần làm theo các bước sau:
 Bước 1: Học sinh xác định hai chuyển động cùng chiều hay ngược chiều.
 Bước 2:Tìm quãng đường sau mỗi giờ hai xe đi được ( chuyển động ngược chiều ). 
 Tìm quãng đường sau mỗi giờ hai xe gần nhau ( chuyển động cùng chiều ).
 Bước 3: Tìm thời gian hai xe gặp nhau hoặc đuổi kịp.
 Tóm lại: Khi giải các dạng toán này cần có cách giải linh hoạt, không áp đặt, để học sinh lựa chọn cách giải, lời giải và các phép tính phù hợp với yêu cầu đặt ra của mỗi bài toán ( nhất là khi giải các bài toán gắn liền với “tình huống” thực tế ).
 *Các phương pháp dạy học chủ yếu:
 - Phương pháp trực quan.
 - Phương pháp quan sát.
 - Phương pháp vấn đáp, gợi mở, nêu vấn đề.
 - Phương pháp luyện tập, thực hành.
 - Phương pháp phân tích và tổng hợp.
 Việc lựa chọn, phối hợp, vận dụng hợp lí các phương pháp dạy học ở từng tiết dạy Toán có những đặc điểm riêng, không thể áp dụng một cách máy móc, đồng loạt. Không có phương pháp nào là “vạn năng”. Chỉ có sự tìm tòi sáng tạo, sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học mới đạt được thành công trong mỗi bài dạy. 
 Giáo viên phải phân loại được đối tượng học sinh trong lớp, đặc biệt quan tâm đến học sinh yếu kém ( chưa thành thạo về kĩ năng giải toán ), phải làm cho mọi học sinh trong lớp biết dựa vào đề toán để vẽ sơ đồ đoạn thẳng một cách chính xác, tìm được cách giải thích hợp.
 Trong giờ học toán, giáo viên nên tạo không khí thoải mái, xây dựng môi trường toán học tự nhiên, gắn liền với thực tế.
Giáo viên phải nắm được khả năng của từng học sinh, từ đó giúp học sinh phát triển năng lực, sở trường cá nhân.
 Trong giảng dạy phải lắng nghe, thấu hiểu tâm sinh lí của học sinh, động viên khuyến khích kịp thời, nghiêm khắc kiên quyết phê bình thái độ lơ là đối với nhiệm vụ học tập. 
 Giáo viên cố gắng vận dụng tốt phương pháp dạy học mới vào các hoạt động dạy và học. Thường xuyên tạo ra môi trường thích hợp để động viên khuyến khích học sinh học tập tốt. Giáo viên cần tổ chức và hướng dẫn chu đáo cho học sinh biết “Tổng”, “hiệu”, “tỉ”, “quãng đường”, “thời gian”, “vận tốc”; thấy được mối liên quan giữa cái đã biết và cái phải tìm; biết cách giải bài toán về “Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó”, các bài toán về chuyển động đều. Luôn tạo cho học sinh sự hứng thú, tính sáng tạo, linh hoạt, tự tin trong làm bài và thường xuyên kiểm tra, chấm bài, sửa bài, biểu dương khen thưởng kip thời học sinh tiến bộ, theo dõi giúp đỡ những em yếu kém. 
 Giáo viên cần tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp với học sinh. Tổ chức tốt hình thức học tập theo nhóm, phân nhóm học sinh có cùng trình độ để theo dõi sát và giúp đỡ các nhóm yếu, chậm.
 Giáo viên phải nắm vững mục tiêu của bài, vận dụng phương pháp trực quan sinh động có hiệu quả.
 Học sinh phải được hướng dẫn học tập bằng hình thức “học mà chơi, chơi mà học”, thực hành các thao tác qua sơ đồ để phát hiện kiến thức.
 IV. KẾT QUẢ
 Qua quá trình nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm “sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong dạy học giải toán cho học sinh lớp 5”, tôi đã áp dụng một số biện pháp vào thực tế giảng dạy, học sinh lớp tôi đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Những học sinh yếu toán ( có lời văn ) có sự tiến bộ rõ rệt. Kết quả được thống kê như sau:
NĂM HỌC: 2008 – 2009 ( trước khi thực hiện biện pháp)
Thời điểm
Tổng số HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
Đầu năm
 32
 5
 15,6
 12
 37,5
 10 
 31,2
 5
 15,6
Cuối kì I
 32
 5
 15,6
 13
 40,6
 9
 28,1
 5
 15,6
Cuối kì II
 32
 6
 18,8
 13
 40,6
 10
 31,3
 4
 12,5
NĂM HỌC: 2009 – 2010 ( Sau khi thực hiện biện pháp)
Thời điểm
Tổng số HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
Đầu năm
 30 
 7
 23,3
 10
 33,3
 7
 23,3
 6
 20,1
Cuối kì I
 30
 10
 33,3
 11
 36,6
 6
 20,1
 3
 10,0
Cuối kì II
 30
 15
 50.0
 10
 33,3
 5
 16,7
 NĂM HỌC: 2009 – 2010
Thời điểm
Tổng số HS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
TS
%
TS
%
TS
%
TS
%
Đầu năm
 34
 8
 23,5
 12
 35,3
 10
 29,4
 4
 11,8
Cuối kì I
 34
 12
 35,3
 15
 44,1
 7
 20,6
Cuối kì II
 34
 18
 52,9
 12
 35,3
 4
 11,8
 Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc sử dụng sơ đồ đoạn thẳng để giải toán là một phương pháp rất tốt và khoa học, mang lại hiệu quả cao. Đồng thời giúp học sinh có khả năng phân tích, tổng hợp, từng bước phát triển năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp và khả năng suy luận logic, vận dụng tri thức và kĩ năng thực hành vào thực tiễn. Cũng thông qua giải toán luyện cho học sinh những đức tính và phong cách làm việc của người lao động như: ý chí khắc phục khó khăn, thói quen xét đoán có căn cứ, tính cẩn thận, chu đáo, làm việc có kế hoạch. Chất lượng học tập môn toán của lớp tôi tăng dần, các học sinh yếu toán có lời văn ban đầu rất sợ học toán nhưng dần dần học được và yêu thích học toán.
 V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
 Để giúp học sinh có được kĩ năng sử dụng sơ đồ đoạn thẳng để giải các bài toán điển hình:
- Tìm hiểu đề bài.
- Lập luận để vẽ sơ đồ.
- Lập kế hoạch giải toán.
- Giải và kiểm tra các bước giải.
 - Dạy toán phải trân trọng khả năng chủ động và sáng tạo của học sinh. 
 - Hình thức tổ chức phải đa dạng.
 - Tổ chức trò chơi học tập để gây hứng thú cho học sinh.
 - Giáo viên luôn tìm ra phương pháp dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh, quan tâm nhiều đến học sinh yếu kém.
 - Phương tiện dạy học đầy đủ, sử dụng hợp lí, tránh lạm dụng.
 - Môi trường học tập tích cực, thân thiện.
 - Đổi mới cách đánh giá của giáo viên và học sinh.
 - Phối hợp giữa ba lực lượng: gia đình, nhà trường, xã hội.
 VI. KẾT LUẬN:
 Với kết quả trình bày ở trên, có thể khẳng định việc sử dụng sơ đồ đoạn thẳng trong dạy học giải toán cho học sinh lớp 5 cơ bản đã thực hiện được mục đích, nhiệm vụ của đề tài. Đồng thời nhận thức được vai trò, ý nghĩa của việc thực hiện giải toán
 ( có lời văn ) đối với việc phát triển tư duy cho học sinh, rèn luyện cho các em kĩ năng tính toán.
 Việc nghiên cứu đề tài này giúp tôi nắm vững hơn về nội dung và phương pháp dạy học toán ở tiểu học nói chung và lớp 5 nói riêng. Trên cơ sở đó, bản thân cũng hiểu hơn về tính ưu việt của phương pháp dạy học mới, thấy được sự cấp bách, vận dụng vào việc giảng day và cũng hiểu được những khó khăn, vấp váp của học sinh lớp 5 khi học giải toán có lời văn bằng sơ đồ đoạn thẳng, cụ thể là dạng toán Tìm hai số khi biết tổng ( hiệu ) và tỉ số của hai số đó, toán chuyển động đều.
 Trong quá trình giảng dạy, tôi đã áp dụng nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học toán và nhận thấy rằng:
 - Hầu hết học sinh có năng lực, hứng thú học tập môn toán, kĩ năng tính toán nhanh, chính xác, hiểu bài, đạt yêu cầu với tỉ lệ khá cao. Tỉ lệ giải toán cao hơn các môn học khác.
 - Trong tiết học, học sinh thường thể hiện năng lực sáng tạo, ham học, tự tin, hứng thú khi tự mình tìm ra kiến thức mới, có tinh thần tích cực xây dựng bài.
 - Giáo viên áp dụng kiểu dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” khá tích cực, sinh động và hiệu quả góp phần không nhỏ vào việc dạy học và giáo dục các em – những mầm non tương lai của đất nước.
 VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO
STT
 Tên tài liệu
 Tác giả
Nhà xuất bản
Năm xuất bản
 1
Sách giáo khoa toán 5
Vũ Văn Dương
Nguyễn Thị Bình
NXBGD Hà Nội
 2006
 2
Giáo trình dạy học môn Toán ở Tiểu học
Đỗ Trung Hiệu
Đỗ Đình Hoan
Vũ dương Thụy
Vũ Quốc Chung
NXB Đại học Sư phạm
 2006
 3 
Sách bài soạn Toán 5
Nguyễn Tuấn 
Lê Thị Thu Huyền
Nguyễn Thị Hương 
Đoàn Thị Lan
NXBGD Hà Nội
 2007
 4
Phương pháp dạy học các môn học ở lớp 5
Ngô Trần Ái
Nguyễn Quý Thảo
NXBGD Hà Nội
 2007
	 Người thực hiện
	Phạm Thị Thùy Trang

Tài liệu đính kèm:

  • docSKKN Su dung so do doan thang trong giang dayToan 5.doc