SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: Một số biện pháp trong công tác chủ nhiệm lớp 5 A. ĐẶT VẤN ĐỀ: Trong sự nghiệp giáo dục, mục tiêu cơ bản là đào tạo con người mới phát triển toàn diện. Vì vậy, giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt động giáo dục của nhà trường. Người giáo viên không chỉ trang bị cho mình kiến thức vững vàng, chuyên môn giỏi, mà đòi hỏi người giáo viên phải có năng lực tổ chức, điều khiển, mọi hoạt động của lớp mình chủ nhiệm. Tôi nhận thấy rằng vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp rất cần thiết và quan trọng, bởi vì chỉ có thầy cô giáo chủ nhiệm lớp mới có khả năng rèn luyện và xây dựng cho các em có ý thức học tập và rèn luyện một cách có nề nếp, có hiệu quả. Vì vậy đòi hỏi ở người giáo viên chủ nhiệm phải có phẩm chất của một nhà giáo, có tính độ lượng, giàu lòng nhân ái, kiên trì, bền bỉ, sáng tạo và bình tĩnh trong mọi công việc. Giáo viên luôn luôn là tấm gương sáng cho học sinh noi theo, là chỗ dựa vững chắc cho các em trong bước đường học tập và phấn đấu trở thành con người phát triển toàn diện. Từ những lý do trên, tôi nhận thấy rằng công tác chủ nhiệm có tính quyết định tới việc nâng cao chất lượng học tập và rèn luyện cho học sinh. Đó cũng chính là lí do mà tôi chọn đề tài “Một số biện pháp trong công tác chủ nhiệm lớp 5.” B. NỘI DUNG: Trong những năm qua, đặc biệt là lớp tôi chủ nhiệm năm học 2019 - 2020 đạt được hiệu quả cao về mọi chỉ tiêu và kế hoạch của nhà trường đề ra. Song, bên cạnh đó bản thân tôi cũng không gặp ít khó khăn khi làm công tác chủ nhiệm, do trong một lớp học đại trà có đủ các đối tượng học sinh cần phải quan tâm, giúp đỡ nhiều hơn như học sinh chưa đạt chuẩn kiến thức kĩ năng, học sinh chưa ngoan, với nhiều nguyên nhân khác nhau. Chính vì vậy mà tôi tiến hành tìm hiểu kỹ hơn từ những kết quả đạt được và những mặt còn hạn chế, từ đó giúp cho bản thân tôi vững vàng từng bước làm tốt hơn về công tác chủ nhiệm lớp. I. Thực trạng 1. Thuận lợi: - Điều kiện cơ sở vật chất đầy đủ, đảm bảo. - Học sinh biết vâng lời, số lượng học sinh không nhiều dễ quán xuyến. - Được sự quan tâm chỉ đạo của BGH trường đầu năm học đã đề ra kế hoạch làm tốt công tác chủ nhiệm lớp. Trong năm học này, lớp tôi được chủ nhiệm và giảng dạy thì hầu hết các em đều có ý thức rất cao trong việc chấp hành nội quy trường lớp; các em luôn tích cực trong các phong trào của trường lớp và mang lại kết quả rất cao, luôn đứng ở vị trí thứ hai hoặc thứ ba so với toàn trường; cuối mỗi năm học, các em đều đủ điều kiện về học năng lực và phẩm chất để được xét lên lớp, không có em nào phải rèn luyện trong hè. 1 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 Đầu năm học 2019 - 2020 này, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 5A3. Trong lớp có 15/7 nữ. Ngay trong 2 tuần lễ đầu năm học, khi nhận lớp, tôi tiến hành phân loại trình độ học sinh để từ đó lên kế hoạch cụ thể cho từng nhóm đối tượng nhằm giúp đỡ các em. 2. Khó khăn: - Phụ huynh chưa quan tâm đến việc học tập của con em mình, đa số phụ huynh trình độ văn hóa còn thấp nên việc nắm bắt tình hình học tập ở nhà của con mình gặp nhiều khó khăn. - Có 6 em chậm về môn Toán, chiếm tỉ lệ 40%. Ở đây là những em kỹ năng tính toán còn chậm, chưa linh hoạt luận ra cách giải quyết vấn đề đối với bài toán có lời văn 3, 4 phép tính (đặc biệt là toán nâng cao). - Có 5 em chậm tiến về môn Tiếng Việt, chiếm tỉ lệ 33,33%. Do các em viết sai chính tả, chữ viết chưa rõ ràng, thiếu nét, chữ không rõ nghĩa theo Tiếng Việt, lời văn lộn xộn, sắp xếp câu từ chưa hợp lí, điều đó thể hiện qua những lần trả lời miệng khi giáo viên yêu cầu. Qua thực trạng trên, những em còn chậm về môn Toán và Tiếng Việt là do những nguyên nhân chủ yếu sau: + Kĩ năng tính toán chậm là do các em chưa biết ước lượng thương trong phép chia cho số từ hai chữ số trở lên. + Chậm tiến về môn Tiếng Việt là do ảnh hưởng của chính tả và chữ viết. Do các em chưa tích cực luyện viết, ít tham khảo về từ điển Tiếng Việt và cũng vì thế mà chưa phát huy một cách tối đa nguồn lực vở sạch chữ đẹp trong lớp. Một số em chưa mạnh dạn phát biểu xây dựng bài là do các em chưa chuẩn bị bài chu đáo ở nhà trước khi đến lớp. Những nguyên nhân trên là do đặc thù tâm lý lứa tuổi tiểu học – các em chưa có ý thức tự học cao, chưa tự mình có một phương pháp học tập tích cực nhằm hướng tới một kết quả tốt trong học tập. Đặc điểm tâm lí lứa tuổi là tất yếu, môi trường gia đình và sự quan tâm của gia đình là điều kiện khách quan. Nguyên nhân chủ quan là người giáo viên chủ nhiệm chưa có những giải pháp đảm bảo công tác chủ nhiệm đạt kết quả tốt, làm động cơ tích cực thúc đẩy quá trình học của học sinh. Từ thực trạng trên, tôi đã đề ra một số giải pháp nhằm khắc phục những nguyên nhân nêu trên để mang lại kết quả tốt trong quá trình làm công tác chủ nhiệm lớp. II. Vấn đề nghiên cứu - Qua nhiều năm giảng dạy bản than nhận thấy muốn nâng cao chất lượng dạy học thì giáo viên phải làm thật tốt công tác chủ nhiệm, vì vậy vấn đề tôi nghiên cứu chỉ tập chung vào phạm vi một số cách làm tốt công tác chủ nhiệm lớp ở khối lớp 5. III. Phương pháp giải quyết 2 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 Từ những lí do trên, trong những năm làm công tác chủ nhiệm lớp, tôi vẫn áp dụng, duy trì và thực hiện ở lớp các phương pháp cụ thể là kế hoạch chủ nhiệm phải dựa vào kế hoạch của nhà trường. Từ đó tôi xây dựng kế hoạch theo những nội dung cụ thể phù hợp với tình hình của lớp theo từng năm học về các mặt giáo dục học sinh. Cụ thể là: - Về mặt ý thức: Tôi luôn chú trọng xây dựng ý thức, nề nếp học tập cho các em. Từ đó, học sinh nắm vững kiến thức và hiểu bài ngay tại lớp, từng bước tăng tỷ lệ học sinh đảm bảo kiến thức theo chuẩn kiến thức kỹ năng, cuối năm không có học sinh chưa đạt về kiến thức. - Về mặt đạo đức: Tôi luôn nhắc nhở các em rèn luyện phẩm chất, đạo đức của người học sinh; biết đoàn kết thương yêu nhau, kính trên nhường dưới; thật thà, không nói tục chửi bậy; thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng, Ngoài ra, tôi còn nêu gương một số người tốt việc tốt ngay tại lớp, tại trường để các em chứng kiến và noi theo. Từ những việc làm trên, cuối năm các em đạt 100% về lĩnh vực phẩm chất. - Các hoạt động khác: Tôi luôn động viên các em tích cực hưởng ứng và tham gia đầy đủ các phong trào thi đua của nhà trường, của Đội nhằm giúp các em phát triển hơn về khả năng giao tiếp, giao lưu học hỏi được nhiều điều bổ ích từ các bạn; thường xuyên giáo dục các em giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường; từng bước giúp các em nâng cao hơn về kỹ năng sống; luôn khuyến khích các em tham gia tích cực và đạt hiệu quả cao trong các phong trào TDTT, văn hoá, văn nghệ của lớp, trường. Để thực hiện có hiệu quả, theo tôi người giáo viên cần thực hiện một số nhiệm vụ chủ yếu sau: 1. Điều tra cơ bản học sinh để nắm bắt thông tin: - Lập danh sách học sinh trong lớp. - Nắm rõ sơ lược lý lịch của từng em và hoàn cảnh gia đình. - Tìm hiểu khả năng lãnh đạo lớp ( bầu cán sự lớp). - Biết rõ tình hình chung của lớp: Tổng số học sinh nam, nữ, dân tộc, con thương bệnh binh, con liệt sỹ, học sinh khuyết tật, học sinh mồ côi, độ tuổi... - Nắm rõ địa bàn nơi cư trú của từng em, lập sơ đồ cộng đồng. - Nắm được các lĩnh vực kiến thức, năng lực, phẩm chất từng em của năm học trước để có kế hoạch giúp đỡ. - Nắm rõ những mặt thuận lợi, khó khăn của lớp mình chủ nhiệm. 2. Lập kế hoạch và tổ chức thực hiện: - Có kế hoạch cụ thể hàng tuần, hàng tháng muốn đạt được kết quả cao, giáo viên chủ nhiệm phải luôn thực hiện theo kế hoạch nhà trường đề ra, đồng thời phát động thi đua phù hợp theo chủ đề từng tháng trong năm học. - Định rõ thời gian thực hiện kế hoạch, công tác đã đề ra và có sơ kết, tổng kết, từ đó có phương pháp khắc phục kịp thời những mặt còn hạn chế. 3 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 - Theo dõi chặt chẽ nội dung công việc đã làm được và chưa được; đặc biệt quan trọng là vấn đề tuyên dương khen ngợi sau các tuần học, các đợt thi đua đã phát động, để từ đó các em rút kinh nghiệm và có hướng phấn đấu ở những kỳ sau. Xây dựng kế hoạch từng mặt cụ thể cho lớp như sau: + Về đạo đức: Đưa các em vào kỷ cương, nề nếp, rèn luyện theo chủ đề 5 điều Bác Hồ dạy. Biết kính trên nhường dưới; đoàn kết, thương yêu giúp đỡ bạn; kính trọng và vâng lời thầy cô ở trường, về nhà vâng lời ông bà, cha mẹ; luôn thật thà, không nói tục, chửi bậy; có tinh thần giúp đỡ những bạn khuyết tật, những bạn có hoàn cảnh éo le; đoàn kết, thương yêu, gần gũi chan hoà với các bạn đồng trang lứa; biết phân biệt trái phải, biết làm việc thiện,... + Về học tập: Yêu cầu mỗi học sinh phải có đủ bộ sách giáo khoa, vở ghi, đồ dùng phục vụ cho học tập. Học bài, xem lại bài đã học trước khi đến lớp. Tự giác, chịu khó trong học tập, có ý thức nghiêm túc trong khi làm bài kiểm tra và trong các kỳ thi. Muốn vậy, giáo viên phải có phương pháp giáo dục học sinh khéo léo, nhẹ nhàng; động viên khen ngợi những em chăm học, biểu dương là chính. Có phương pháp kiên quyết đối với những em chây lười, có tính ỷ lại. Thông tin kịp thời tới gia đình phụ huynh cùng nhắc nhở, uốn nắn các em khi có biểu hiện chưa tốt. + Về các hoạt động ngoại khoá, công tác Đội: Giáo dục các em có ý thức bảo vệ của cải vật chất, ý thức bảo vệ của công; vệ sinh trường, lớp; trồng, chăm sóc và bảo vệ các bồn hoa. Động viên các em tích cực tham gia các Hội thi: Thi vẽ tranh, vở sạch – chữ đẹp,... Giáo dục các em theo các chủ đề hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh và thi đua lập thành tích chào mừng các ngày lễ lớn. Từ những nội dung trên, bản thân tôi đã nghiên cứu đề ra một số phương pháp giáo dục cụ thể cho từng đối tượng: dựa trên cơ sở nắm được đặc điểm tình hình của lớp, nắm được đặc điểm lứa tuổi, tâm lý của các em, hiểu được cá tính của từng học sinh lớp mình chủ nhiệm, nắm được chất lượng giáo dục của từng học sinh ở năm học trước. Cụ thể qua tháng đầu năm học, giáo viên chủ nhiệm có thể lựa chọn, phân loại học sinh trong lớp, từ đó có phương pháp, kế hoạch giáo dục riêng phù hợp với từng đối tượng học sinh trong lớp. a. Đối với học sinh học tốt các môn học: Giáo viên thường xuyên quan tâm, động viên khuyến khích các em tăng thêm các dạng bài tập ở sách Toán nâng cao hoặc bổ sung thêm một số đề bài tập làm văn để các em tự học, tự làm, tự rèn luyện thêm vào các ngày thứ bảy, chủ nhật. Tôi luôn nhắc nhở các em tránh tư tưởng tự kiêu, luôn khiêm tốn, phải có tinh thần giúp đỡ các bạn cùng học tốt. b. Đối với những học sinh chậm tiến: Giáo viên phải tìm hiểu nguyên nhân, động viên quan tâm các em sát sao hơn. Luôn nhắc nhở, uốn nắn và liên lạc với gia đình để phối hợp giúp đỡ các em kịp thời. c. Đối với học sinh cá tính: 4 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 Giáo viên phải theo dõi sát sao; luôn quan tâm, gần gũi, theo dõi, nhắc nhở kịp thời những hành vi, những khuyết điểm của các em mắc phải. Tìm hiểu nguyên nhân các em chưa ngoan do ảnh hưởng gia đình hay do cá tính hay do a dua theo bạn bè,... Trước những yếu tố trên, giáo viên phải thật mềm mỏng, khéo léo, nhẹ nhàng, tránh phê bình một cách cục bộ, tránh xúc phạm đến nhân phẩm của các em. d. Đối với học sinh nữ: Các em nữ có cá tính khác với các em nam: ưa nhẹ nhàng, thích được khen ngợi, yêu thích hoạt động văn nghệ, tích cực tham gia các hoạt động trường, lớp; phần lớn các em rất ngoan, lễ phép, biết vâng lời cô giáo, vâng lời cha mẹ. Vì vậy giáo viên phải gần gũi, động viên, khuyến khích các em hiểu được tâm tư tình cảm, nguyện vọng của các em. Nhắc nhở các em ăn mặc sạch sẽ, gọn gàng, biết tự làm đẹp cho bản thân, gương mẫu cho các bạn nam học tập và noi theo. 3. Tổ chức tốt các kỳ họp phụ huynh: - Họp phụ huynh lớp để cùng bàn bạc, trao đổi kế hoạch cũng như một số quy định về sách, vở và các đồ dùng học tập khác cho học sinh. Lắng nghe ý kiến của phụ huynh để cùng kết hợp giáo dục học sinh cho tốt hơn. - Họp phụ huynh đầu năm còn tạo cầu nối quan trọng trong việc trao đổi nắm bắt thông tin về học sinh, đồng thới giúp giáo viên và phụ huynh cùng nhận xét, đánh giá học sinh về năng lực, phẩm chất của các em một cách chính xác, khách quan. - Giáo viên chủ nhiệm lớp phải nắm được nội dung và tầm quan trọng của từng cuộc họp mang tính chất khác nhau. - Trong một năm học, giáo viên chủ nhiệm lớp phải là người trực tiếp tổ chức điều hành ít nhất 3 cuộc họp để phổ biến nội quy trường lớp, thông qua kế hoạch cụ thể cho từng thời điểm ( đầu năm, cuối kì I và cuối năm học ), nhận xét, đánh giá trung thực những mặt đã làm được và những mặt còn hạn chế, đồng thời nêu rõ phương hướng ở thời gian tới. Cụ thể là: - Cuộc họp phụ huynh đầu năm: là cuộc họp vô cùng quan trọng, là cuộc họp phụ huynh được gặp thầy giáo chủ nhiệm mới. Các bậc phụ huynh được nghe giáo viên chủ nhiệm thông qua phương hướng, kế hoạch của nhà trường đề ra để cùng bàn bạc và đi đến thống nhất. Theo tôi, đây là dịp thuận lợi nhất cho giáo viên chủ nhiệm trao đổi, vận động các bậc phụ huynh hãy quan tâm chu đáo tới việc học tập của các em. Cuộc họp này có tính chất quyết định sự thành công cả một năm học. Bởi vì năm học này, con em họ bắt đầu với một môi trường hoàn toàn mới: lớp mới, thầy cô mới, bạn bè mới. - Cuộc họp phụ huynh học sinh cuối kỳ I: Đây là cuộc họp giúp phụ huynh biết được cụ thể về kết quả học tập và rèn luyện của con em mình ở kỳ I. Từ đó, giúp phụ huynh có phương pháp kèm cặp, giúp đỡ con em mình kịp thời, phù hợp hơn. Chính vì vậy ở cuộc họp này, giáo viên chủ nhiệm phải chuẩn bị nội dung rõ ràng, cụ thể, chu đáo, có kết quả cụ thể cho từng em ( thông qua sổ 5 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 liên lạc, các bài kiểm tra của học sinh ). Lời nhận xét của giáo viên phải hết sức tế nhị, khéo léo đối với học sinh chậm tiến, học sinh chưa chăm học. Học sinh mắc khuyết điểm, giáo viên chủ nhiệm có thể gặp riêng, góp ý, trao đổi, tránh những lời nói, lời nhận xét thô thiển, thiếu suy nghĩ để phụ huynh không hài lòng, gây ức chế giữa phụ huynh và giáo viên chủ nhiệm. Kết quả đạt được mới chỉ là một phần công việc của năm học, nhưng hết sức quan trọng. Bởi vì chính kết quả các em đạt đã đạt được thì giáo viên chủ nhiệm có sự thay đổi về quá trình giảng dạy, giúp đỡ từng em hiệu quả hơn, còn từng phụ huynh sẽ có phương pháp kèm cặp chặt chẽ hơn việc học tập của các em ở nhà. - Cuộc họp phụ huynh cuối năm học: Đây là cuộc họp cuối cùng của năm học. Phụ huynh được thấy kết quả về năng lực, phẩm chất của con em mình (thông qua sổ liên lạc, các bài kiểm tra cuối năm). Đòi hỏi giáo viên chủ nhiệm phải nghiêm túc nhận xét thật chi tiết, thật rõ ràng mạch lạc, cụ thể từng việc làm được, chưa được để rút kinh nghiệm. Đánh giá thực chất kết quả đạt được của học sinh thông qua lời nhận xét ở bài kiểm tra, sổ liên lạc để phụ huynh biết được khả năng của con em mình. Các danh hiệu của học sinh phải được tập thể lớp bình bầu, công khai công bằng. Giáo viên cần lấy ý kiến từ phụ huynh, từ đó đề nghị khen đúng đối tượng học sinh, tránh để những điều mà phụ huynh dị nghị, bình luận không tốt. Nếu có phụ huynh thắc mắc hay phụ huynh cần hỏi vấn đề gì thì giáo viên phải giải trình rõ ràng, cụ thể, tránh để mất lòng tin trong nhân dân, làm giảm uy tín của chính mình. C. KẾT LUẬN CHUNG VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM: I. Kết luận: Năm học 2019 - 2020, chỉ trong những tháng đầu của năm học, lớp tôi chủ nhiệm các em đã ổn định nề nếp học tập cũng như sinh hoạt vui chơi, ; chưa có tình trạng học sinh làm mất đoàn kết hay những biểu hiện chưa ngoan; học sinh biết vâng lời thầy cô, biết bảo vệ tài sản chung; các em biết giữ gìn vệ sinh cá nhân cũng như giữ gìn vệ sinh trường lớp, ; ý thức học tập của các em cũng có sự chuyển biến tích cực hơn, từ đó kết quả học tập cũng được nâng lên rõ rệt. Giữa học kì I, năm học 2019 - 2020: TỔNG SỐ HS Năng lực Phẩm chất Đạt Chưa đạt Đạt Cần cố gắng 15 11 4 12 3 Cuối tháng 2/2020, năm học 2019 - 2020: TỔNG SỐ HS Năng lực Phẩm chất Đạt Chưa đạt Đạt Cần cố gắng 15 15 0 15 0 Những kết quả hôm nay, là thành quả của một quá trình lao động miệt mài của thầy và trò chúng tôi trong suốt năm học vừa qua và thời gian hiện tại. Kết 6 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020 quả ấy không những gây hứng thú cho việc dạy học của thầy và trò ở lớp mà còn là sự củng cố niềm tin của phụ huynh và đồng nghiệp đối với tôi. II. Bài học kinh nghiệm: Để có được những kết quả trên là nhờ bản thân tôi đã trải qua nhiều năm công tác chủ nhiệm, nay tôi tự rút ra một số kinh nghiệm mà tôi vận dụng thấy có hiệu quả. Cụ thể là: - Trước hết, giáo viên phải nhiệt tình, tâm huyết với nghề, mến trẻ. - Giáo viên phải gương mẫu, là người công bằng, trung thực để học sinh tin tưởng, noi theo. - Người giáo viên phải tìm hiểu, nắm bắt rõ đối tượng học sinh của lớp mình chủ nhiệm để lên kế hoạch giáo dục, giảng dạy phù hợp. - Tiến hành phân hóa đối tượng học sinh và lên kế hoạch, phương pháp cụ thể nhằm giúp đỡ ngay từ đàu năm. - Giáo viên phải khéo léo khi xây dựng nề nếp lớp, xây dựng được tập thể đoàn kết; khi xử lí các tình huống phải thật nhẹ nhàng, phù hợp với từng đối tượng học sinh (có lúc dỗ ngọt nhưng phải mang tính nghiêm khắc để giáo dục). - Giáo viên phải động viên kịp thời khi các em có sự tiến bộ, dù là nhỏ. - Bản thân giáo viên không ngừng học hỏi nâng cao tay nghề, tìm hiểu và đúc kết ra nhiều phương pháp , sáng tạo chủ động trong công tác chủ nhiệm. - Giáo viên chủ nhiệm phải là người chủ động phối hợp chặt chẽ giữa 3 lực lượng giáo dục: Gia đình - Nhà trường - Xã hội. Những ý kiến của tôi đưa ra có thể còn nhiều hạn chế. Rất mong sự đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp để giúp cho tôi có nhiều kinh nghiệm hơn trong giảng dạy, đặc biệt là trong việc thực hiện tốt công tác chủ nhiệm lớp. Tôi xin chân thành cảm ơn sự đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp. Long Điền Đông, ngày 01 tháng 3 năm 2020 Người viết Hứa Thanh Ngọc 7 Hứa Thanh Ngọc – Trường TH Võ Văn Kiệt /Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2019 – 2020
Tài liệu đính kèm: